وفي روايةٍ قال : « فالمؤمن ينقلب في خمسة من النور : مدخله نور ؛ ومخرجه نور ، وعلمه نور ؛ وكلامه نور ؛ ومصيره إلى الجنة يوم القيامة نور » « 1 » . و در حديث معروف وارد است : « العلم نور يقذفه الله في قلب من يشاء » « 2 » . و از براى اين نور مراتبى است به حسب مراتب ايمان و علم اهل آنها . و بايد دانست كه اين نور حقيقى كه در قلوب اهل ايمان و علم است چون از انوار عالم آخرت است ، در آن عالم به مقتضاى فعاليت نفس ظهور به نورانيت حسيه نمايد ؛ و همين نور است كه صراط را روشن نمايد . و يك دسته نورشان مثل نور شمس ، و ديگرى مثل نور قمر ، تا برسد به آن‌كه فقط نورش جلو پايش را روشن نمايد . اكنون كه معلوم شد كه علم نور است و ظهور ، به حقيقت بدون شائبهء مجاز ؛ منتها ما بيچارگان كه در حجاب ظلمانى طبيعت و در ليلِ مُظلم عالَم مُلك هستيم ، از شمس حقيقى علم و نور روزافزون دانش و بينش محجوبيم ، و گمان مىكنيم اينها مبنى بر مَثَل است و مبتنى بر مجاز و استعارت و تخمين و تعبير است . آرى ، تا در خواب حيات عاريت هستيم و سكر طبيعت در سرِ ماست و حقيقت را از مجاز نشناسيم ، به حسب انظار مجازيهء ما مجاز نمايد ؛ و در حقيقتْ در عالم مجاز حقيقت به صورت مجاز درآيد « الناس نيام إذا ماتوا انتبهوا » « 3 » . پس از آن‌كه چشم گشوديم ، مىبينيم كه همان‌طور كه نور شمس و قمر روشن و روشنى بخش است ، نور

--> ( 1 ) - و در روايتى فرمود : « پس مؤمن در پنج نور مىگردد : در آمدنگاه او نور است ؛ و بيرون‌شد او نور است ؛ و دانشش نور است ؛ و گفتارش نور است ؛ و در روز بازپسين گذرگاهش به سوى بهشت نيز نور است » . ( تفسير الصافي ، ج 3 ، ص 436 ، « در اين نسخه از صافى « يتقلّب » آمده است » ) ( 2 ) - اين حديث شريف در ضمن حديث عنوان بصرى است كه حديث طويلى است و در حاشيه « منيةالمريد » ( أ ) شهيد سعيد كه ملحق به روض‌الجنان چاپ شده است عين حديث به تمامت مرقوم است . منه عفي عنه أ - منية المريد ، ص 149 . ( با كمى اختلاف در اين نسخه از منية المريد ) ( 3 ) - ر . ك : حديث 23 ، صفحه 415 ، پاورقى 1 .